Kan ik mijn quotes beschermen?
Stel je hebt net een blog geschreven met daarin de ene geniale zin na de andere. De lezers zijn allen diep ontroerd, dat weet je zeker. Eigenlijk verwacht je dat je elk moment gebeld kan worden door Sanoma met de vraag of je columns wil gaan schrijven voor de Nieuwe Revu. Denkend aan degenen die je voor gingen als columnist bij dit tijdschrift dwalen je gedachten al snel af naar criminaliteit. Bestaat dit eigenlijk ook op internet? Wat als iemand deze stukken uit mijn blog ‘steelt’ en niet ik maar die ander gebeld wordt? Kan ik diegene dan voor het gerecht slepen a la Saul Goodman van Breaking Bad of moet ik mijn verlies nemen?

De situatie in Nederland
In Nederland is het antwoord op deze vraag eigenlijk simpel: je kan weinig tot niets doen als iemand quotes van je gebruikt.
Dit komt omdat er in Nederland natuurlijk wel regelgeving is met betrekking tot auteursrecht maar dat iets pas -van rechtswege dus automatisch- beschermd is als het een ‘werk‘ is. Een werk is in het kort een ‘creatie’ (muziekstuk, tekst, foto etc.) die niet is ontleend aan een ander werk en waarbij er creatieve keuzes zijn gemaakt bij het creëren van het werk. In feite moet het dus een uniek en creatief werk zijn. Uniek is je blog natuurlijk wel; het zou wel heel toevallig zijn als een ander precies dezelfde zinnen in zijn werk gebruikt. Maar.. ben je ook creatief geweest in het schrijven ervan? In eerste instantie zou je zeggen van wel. Belangrijker is echter wat de rechter er van vindt. Deze is helaas iets strenger.

Wanneer is iets uniek?
Dit is een erg lastige vraag om te beantwoorden, het is namelijk een glijdende schaal. Des te moeilijker definieerbaar een begrip is, des te meer rechtspraak en common sense er bij komt kijken om uitspraken over de inhoud te kunnen doen.
Grof gezegd geldt dat des te langer een zin is, des te ‘unieker’ hij is. De zin wordt namelijk als geheel bekeken en als de woordcombinatie langer is, is het ook minder waarschijnlijk dat een ander toevallig dezelfde combinatie maakt. Ook als de schrijver bijvoorbeeld veel beeldspraak in zijn zin gebruikt die kenmerkend is voor zijn stijl, draagt dit bij aan het unieke karakter. Het is echter over het algemeen zo dat een zin heel bijzonder moet zijn wil deze in aanspraak komen voor auteursrechtelijke bescherming. De indianenverhalen dat als er meer dan vijf woorden in een zin overeenkomen de laatste gebruiker onrechtmatig bezig is, zijn dus pertinente onzin. Kopieer je echter de zin: ‘Denkend aan het internet waar de individuele gebruikers samenkomen tot een ongekend geheel van intellect, creativiteit en  openheid bekruipt mij een euforisch gevoel van ongekende mogelijkheden en vooruitgang’, maak je je schuldig aan een schending van auteursrechten.

De schrijver
Het is niet relevant wie het werk maakt. Of het nu Barack Obama is die ‘Yes we can!’ roept of George W. Bush die ‘Yes, America can!’ gebruikt; ook jij mag deze uitspraken doen.

Is dan helemaal niets meer heilig?
Jawel. Er zijn andere manieren om een zin of quote te beschermen. Je kan namelijk een woord of zin deponeren waardoor er een intellectueel eigendomsrecht ontstaat. Dit noemen we in het merkenrecht een ‘woordmerk’. Voorbeelden hiervan zijn de bekende slogans van merken. Denk bijvoorbeeld aan:

-Audi: Vorsprung durch Technik
-Subway: Eat fresh
-Nike: Just do it
-Panasonic: ideas for life

Je mag deze slogans niet gebruiken in combinatie met het betreffende product. Begin je dus een broodjeszaak in Amsterdam en zet je groot op het raam ‘eat fresh’ zul je waarschijnlijk binnen een dag een advocaat van de Subway op de stoep hebben staan. Zet je deze zin echter alleen in je blog, dan is er niks aan de hand.

Mijn mening
Zoals de Amerikaanse schrijver en dichter Oliver Wendell Holmes (1809-1894) al zei: eerlijke denkers stelen altijd van elkaar.

DrHolmes_leaning

 

Wiebe